De beperking als uitdaging

In het Noorderpark staat een klein paviljoen. Dit gebouwtje, de Noorderparkbar, is in 2011 ontworpen door de ontwerpers van bureau SLA en Overtreders W.
Alle materialen kwamen van Marktplaats; iedere schroef, elk plankje, alle verf. En toch is het een esthetisch gebouwtje, dat er beter uitziet dan nieuw.

Peter van Assche (directeur, architect) en Sanne Hoogkamer van bureau SLA zijn vanaf voorjaar 2016 betrokken bij BUILDING the DRY DOCK.
‘Wij zoeken al langer naar andere manieren van bouwen. In het traditionele bouwproces ligt een standaardroute besloten. Verlaat je dat principe dan leidt dat tot andersoortige resultaten, interessanter en leuker’, zegt Peter van Assche.

cf052817-cr-lr_0

Noorderparkbar (2012) gebouwd met materialen van Marktplaats

Het, al decennia urgente duurzaamheidsvraagstuk gaat niet alleen over energie. Het gaat voornamelijk over materialen. Als je iets uit de grond haalt dan kan je het er niet meer in terug stoppen. Voor de energie zijn er mooie alternatieven gevonden, energie is over tien jaar gratis, maar materialen gaan op. Intelligent omgaan met materialen is uitermate relevant.
Peter: ‘Hoe dom is het om een gebouw te maken en dat na 10 of 30 jaar weer weg te gooien omdat het niet meer voldoet. Het gaat juist om gebouwen, die meegroeien en veranderen als toekomstige bewoners of gebruikers andere wensen hebben’.

Toen projectmanager Merel Daniel van BUILDING the DRY DOCK kwam praten over mogelijke samenwerking klikte het meteen. Het gesprek ging er vooral over hoe je een organisch, circulair bouwproces kan faciliteren. Een andere manier van bouwen werd besproken. De architect gaat tekenen op basis van beschikbare materialen. En, van meet af aan, zitten alle betrokken partijen al aan tafel zitten. Dus de aannemer, de constructeur, materialenleveranciers, de gebruikers, Bouw- en Woningtoezicht en de architect zijn samenwerkingspartners.

Peter: ‘Mijn rol als architect wordt dan natuurlijk nog ingewikkelder dan hij al is. Normaal ga je tekenen, maak je een goed ontwerp waarmee je de opdrachtgevers hoopt te behagen. Maar nu zijn er extra condities zoals de voorhanden zijnde materialen en dat je soms te horen krijgt ‘by the way, wij hebben toch nog niet alle materialen’. Deze nieuwe manier van bouwen werkt soms sneller en soms niet. Het is niet zonder risico en de kans op gedoe is wel iets groter.
Toch zie ik de uitdaging in de beperking. In mijn ervaring is een opdracht heel leuk, als er ook een bepaalde moeilijkheidsgraad, een echte uitdaging in besloten ligt.’

Haarscherp legt van Assche uit hoe het traditionele bouwproces in elkaar steekt. Daar wordt, liniair, elke stap vastgelegd met contracten voordat er met de volgende partij een overeenkomst wordt getekend. Een proces waar veel energie in gaat zitten; vastleggen, bewaken, documenteren en tekenen, om maar te zorgen dat alles precies wordt zoals je het hebt uitgedacht. En natuurlijk waarbij elke partij zich indekt, bang om belazerd te worden. Toch werkt bij heel veel bouwprojecten dit model goed, maar van Assche vraagt zich af of het ook anders kan. Vastgoedontwikkeling niet op basis van wantrouwen, maar op basis van vertrouwen.

DSC_0266

Het idee voor de DRY DOCK was al snel duidelijk. Materiaal uit de glastuinbouw was voorhanden. In die sector wordt veel hergebruikt. Daar verdient men in centen en denkt daardoor al langer na over hergebruik. Het is daar geen vies woord meer.

‘DRY DOCK is misschien niet meteen het meest spectaculaire ontwerp van SLA’, zegt van Assche, ‘maar het ontwerpproces is wel spectaculair. Dit gebouw kan je heel snel realiseren. Het is geen technisch hoogstandje, maar het is wel een organisatorisch hoogstandje’.

Toch heeft SLA duidelijk niet alleen een kas neer willen zetten. Aan de middenbouw liggen twee, lichtelijk schuin gesitueerde, zijvleugels en de nok is opgehoogd. In het transparante droogdok zie je het schip staan.
Hergebruikte zeecontainers doen dienst als kantoor, opslag en keuken. De nog te bedenken isolatie zal er mooie stijlvolle doosjes van maken. De belichting voor in donkere dagen, moet aanvoelen alsof je in een grote huiskamer bent.

Het dak bestaat deels uit platen van polycarbonaat, een gerecycled plastic dat licht doorlaat maar warmte tegenhoudt.
Het opnieuw gebruikte glas en de staalprofielen blijven intact. De materialen worden niet kleiner gemaakt en niet gelast, dat zou verlies zijn. Door ze te schroeven zet je het geheel in elkaar en kan je het later weer makkelijk demonteren.
Tijdens het ontwikkelproces is samen met de constructeur een oplossing bedacht voor de vloer. Normaal zou er voor een dergelijke gebouw geheid worden, maar dat is verspilling van energie en materiaal. Het gebouw blijft immers maar tien jaar staan. Nu zorgt een hele zware vloer van stelconplaten dat DRY DOCK aan de grond blijft.
Tijdens het ontwikkelproces is er ook rekening mee gehouden hoe het gebouw in elkaar gezet moet worden en later weer uit elkaar gehaald kan worden. De aannemer zat, tijdens dit nieuwe bouwproces, al aan tafel, dus dat soort zaken konden meteen opgelost worden.

Ontwerpschets, de verschillende kleuren zeggen iets over herkomst en conditie van het beschikbare materiaal

DRY DOCK ligt mooi gesitueerd in de omgeving. De ingang van de linker zijvleugel opent zich richting tramhalte, de ingang aan de andere kant nodigt bezoekers uit die vanaf de stadskant Merwe4Haven op komen. En de hoofdingang, daar waar het schip in en uit kan, legt een relatie met het water.

Voor Peter van Assche is de beperking een uitdaging. Voor hem is het ook glashelder dat vastgoedontwikkeling anders moet als gevolg van schaarste. Het businessmodel van vroeger, gebaseerd op wantrouwen, kan bovendien ook op basis van vertrouwen vorm krijgen.
‘Je moet een heel ander mentaal frame hebben in deze nieuwe manier van vastgoedontwikkeling. Je fixeert niets op papier, maar iedere fase tik je iets af. Tijdens het proces weet je nog niet wat er uiteindelijk komt te staan. Je hebt een bepaalde open houding nodig’. Peter lacht, ‘bij SLA zijn wij allemaal padvinders met ambitie’.

By Elaine Vis